Γράφει ο Αθανάσιος Γεωργίου Μόσχος, Εκπαιδευτικός

Ξεκινώντας να γνωρίσουμε τους Σαρακατσάνους της Νεβρόπολης των Αγράφων θα πρέπει πρώτα να δούμε το θέμα συνολικά για την σχέση των Σαρακατσαναίων της Ελ-
λάδας και της σημερινής Βουλγαρίας με την ευρύτερη περιοχή των Αγράφων.

Τίθεται λοιπόν το ερώτημα πώς όλη αυτή η λαότητα που ζουν την νομαδική ζωή από
τα βάθη της ιστορίας να δέχονται σαν τόπο καταγωγής τ’ Άγραφα με την ευρύτερη έννοια
και προς Καρπενήσι και προς Τζουμέρκα, Βάλτο και Ξηρόμερο.
Φαίνεται λοιπόν ότι ο κύριος όγκος των Σαρακατσαναίων έζησαν για πάρα πολύ στο
χώρο των Αγράφων προτού διασκορπιστούν σ’ όλα τα όρια του Ελληνισμού.

Αν μελετήσει κανείς τον λαϊκό πολιτισμό και κυρίως τα Δημοτικά τραγούδια των πλέον απομακρυσμένων Σαρακατσάνων της Θράκης και της Βουλγαρίας θα διαπιστώσει ότι το μεγαλύτερο μέρος αυτών αναφέρονται στ’ Άγραφα και κυρίως στα πολεμικά γεγονό-
τα της προ επαναστάσεως και επανάστασης του ’21. Τραγουδούν και χορεύουν τον Γ.Καραϊσκάκη, τον Κατσαντώνη, τον Δίπλα, τον Καραγιαννάκη, τον Ζαραλή. Μιλάν για
Καρπενήσι-Τριφύλα, Προσηλιακό Φειδόσκαλα …

Θεωρείται λοιπόν βέβαιο ότι οι Σαρακατσαναίοι του Βορειοελλαδικού χώρου ζού-
σαν με τα τσελιγκάτα τους στ’ Άγραφα και ξεχείμαζαν στην Αιτωλοακαρνανία, την Θεσ-
σαλία και Σ. Ελλάδα.

Και ανατρέχοντας πιο πίσω θα δούμε ότι ο κυριότερος παράγοντας προσέλευσης των
Σαρακατσαναίων στ’ Άγραφα αποτέλεσε η συνθήκη του Ταμασίου που υπέγραψαν οι
Τούρκοι με τους προεστούς των Αγράφων στα 1525.

Μια συνθήκη που εξασφάλιζε την αυτονομία της περιοχής, την απαγόρευση κατοίκη-
σης Τούρκων σ’ αυτήν πλην του Φαναρίου και το κυριότερο εξασφάλιζε την ελεύθερη μετακίνηση από τ’ Άγραφα στα πεδινά, κάτι που δίνει την εντύπωση ότι υπογράφτηκε
κυρίως για τα Σαρακατσάνικα τσελιγκάτα, δεδομένου ότι οι Τούρκοι και είχαν ανάγκη
την οικονομία της νομαδικής κτηνοτροφίας αλλά και ωφελούντο από την ενοικίαση των
δικών τους χειμερινών βοσκοτόπων. Δεν μπορεί βεβαίως να ισχυρισθεί κανείς ότι όλοι
οι Σαρακατσαναίοι της εποχής ξεκαλοκαίριαζαν στ’ Άγραφα γιατί και ο τόπος, αν και μεγάλος σε έκταση, ήταν στενός και ο ανταγωνισμός για τα λιβάδια δεδομένος. Μπορού-
με όμως να ισχυριστούμε με μεγάλη βεβαιότητα ότι όλα τα τσελιγκάτα είχαν σαν στόχο να «φωλιάσουν» στ’ Άγραφα, λόγω ακριβώς των συνθηκών που αναφέραμε. Δεν τους τραβούσε π.χ. ο Ασπροπόταμος γιατί και Τούρκοι υπήρχαν στην περιοχή και επικρατού-
σε το καθεστώς των Κοτζαμπάσηδων, την στιγμή που στα Αγραφιώτικα χωριά υπήρχε καθεστώς αυτοδιοίκησης με συμβούλια και προεστούς, κάτι που δημιουργούσε ευνοϊκές συνθήκες συνεργασίας σε σχέση με τον ένα και μοναδικό αφέντη και άρχοντα τον Κοτζά-
μπαση. Αντίθετα η περιοχή των Τζουμέρκων, του Βάλτου και του Ξηρομέρου, που ναι
μεν δεν είχαν την τυπική αυτονομία των Αγράφων δημιούργησαν όμως ειδικό καθεστώς λόγω των γνωστών ισχυρών στ’ άρματα οικογενειών προτιμιέταν από τους Σαρακατσά-
νους γιατί ακριβώς είχαν την ανάλογη προστασία από τις ισχυρές αυτές οικογένειες πολλές από τις οποίες είχαν Σαρακατσάνικη καταγωγή (Βλαχοπουλαίοι -Συκάδες-Κα-
ραϊσκαίοι).

Κάτω λοιπόν από τις συνθήκες αυτές δυναμώνουν τα Σαρακατσάνικα τσελιγκάτα,
δυναμώνει και η κλεφτουριά, δυναμώνουν τ’ Άγραφα συνολικά και αυτό ακριβώς το
δυνάμωμα εξόργισε τον Αλή Πασά και έτσι άρχισε έναν αγώνα να σπάσει την αυτονομία των Αγράφων και να χειραγωγήσει την κλεφτουριά. Αρχίζει λοιπόν ένα καθεστώς τρο-
μοκρατίας. Γίνεται κατάσχεση ή κλέψιμο των κοπαδιών, δημιουργεί με τα κλεμμένα πρό-
βατα, δικά του κοπάδια και με τσομπαναραίους Αρβανίτες κάνουν δύσκολες τις μετακι-
νήσεις των τσελιγκάτων , αρπάζει τσελιγκοπούλες , πιέζει, εκβιάζει, τρομοκρατεί με το πρόσχημα ότι τα τσελιγκάτα φυλάν τους κλέφτες στ’ Άγραφα. Στόχος του να χτυπήσει τις
μονάδες στήριξης της κλεφτουργιάς, τα τσελιγκάτα. Αρχίζει λοιπόν ένας ξεριζωμός.

Στην αρχή ήπιος σιγά-σιγά όμως παίρνει διαστάσεις μαζικές και την εποχή του Κατσα-
ντώνη και με τον θάνατο του Βεληγκέκα γίνεται αιματηρό κυνηγητό. Σώζεται ακόμη σή-
μερα η παράδοση στους Σαρακατσαναίους της Θράκης ότι ορισμένα τσελιγκάτα έφυγαν τόσο απότομα που δεν πρόλαβαν να μαζέψουν τα κοπάδια τους.

Αρχίζει λοιπόν ο ξεριζωμός με κατεύθυνση Βορειοανατολική και έτσι γίνεται ο δια-
σκορπισμός που φτάνει μέχρι την Αν. Ρωμυλία, τον κάμπο της Κωνσταντινούπολης και

τη νότια Σερβία (περιοχή των Σκοπίων).

Και αυτή η φυγή πρέπει να συνεχίστηκε και μετά το 1821 λόγω ακριβώς του εμφυλί-
ου πολέμου στ’ Άγραφα και τις γνωστές διαμάχες Καραϊσκάκη – Ράγκου που αιματοκύ-
λησαν τ’ Άγραφα περισσότερο ακόμη και από τους Τούρκους.

Με την απελευθέρωση και τη δημιουργία του νεοελληνικού κράτους αρχίζει μια πε-
ρίοδος που στηρίζεται αφ’ ενός μεν στην αποκατάσταση της Ειρήνης στ’ Άγραφα και αφ’ ετέρου στο «κενό» τρόπον τινά που δημιουργήθηκε από το φευγιό πολλών τσελιγκάτων τα προηγούμενα χρόνια, μια περίοδος που περιλαμβάνει την πρώτη προσπάθεια εγκα-
τάστασης πολλών σαρακατσάνικων τσελιγκάτων σε μόνιμα ξεκαλοκαιριά. Πολλά τσελι-
γκάτα τα καταφέρνουν, άλλα συνεχίζουν το παλιό καθεστώς της ενοικίασης λιβαδιών.

Οι μόνιμες θερινές εγκαταστάσεις αλλού γίνονται ήπια και χωρίς ιδιαίτερα προβλήματα
αλλού με διαμάχες και μάλιστα έντονες με τους κατοίκους των Αγραφιώτικων χωριών
αλλά και μεταξύ των τσελιγκάτων κάπου-κάπου.
Τα Βραγγιανά, το Τροβάτο, τ’ Άγραφα, το Καροπλέσι, η Καρίτσα, ο Μπελοκομύτης, ηΝεράϊδα, το Λεοντίτο, κ.α. γίνονται χωριά που υποδέχονται μόνιμα πλέον συγκεκρι-
μένα τσελιγκάτα που σιγά-σιγά τα μέλη τους εγγράφονται στα δημοτολόγια και αποκτούν τα ίδια δικαιώματα με τους μόνιμους κατοίκους των χωριών και το κυριότερο απαλλάσ-
σονται από τα ενοικιοστάσια που έκαναν δύσκολη την οικονομία των τσελιγκάτων. Ίσως αν σώζονταν τα αρχεία του τσέλιγκα Κ. Κολοβού που κάηκαν το 1944 με την επιδρομή των Γερμανών να είχαμε πολλές γραπτές μαρτυρίες για την σχέση τσελιγκάτων-κλε-
φτουριάς, τη δράση του Γ. Καραϊσκάκη, αλλά και τις μόνιμες εγκαταστάσεις των Σαρα-
κατσάνων. Υπάρχουν όμως ισχυρές παραδόσεις που δίνουν πολύ φως σε πολλά θέματα και έτσι για παράδειγμα αναφέρεται η εγκατάσταση από το Γ. Καραϊσκάκη των συγγενών
του Καραϊσκαίων-Τυμπλαλεξέων στη Μολόχα από την περιοχή του Βάλτου, κάτι που αποδεικνύει την αναγνώριση της πατρικής του καταγωγής όπως επίσης και της σαρακα-
τσάνικης ρίζας του. Έτσι απλά θα σημείωνα εγώ γιατί ούτως ή άλλως το θέμα αυτό έχειταλαιπωρήσει πολύ την ιστορία.
Ας περιοριστούμε όμως στα σημερινά όρια του Δήμου Νεβρόπολης.
Από τις πρώτες ίσως εγκαταστάσεις θεωρείται ο οικισμός των Σαρακατσαναίων του
Καρβασαρά και πρέπει να έγινε λίγο πριν ή λίγο μετά το 1821, δεδομένου ότι οι τρεις αδελφοί Γιώργος, Αργύρης και Παναγιώτης Γαλανός (εκτός του Παναγιώτη που τον εί-
χαν χαμένο αλλά ήρθε αργότερα) επέστρεψαν στις οικογένειές τους μετά την έξοδο του Μεσολογγίου που βρίσκονταν ήδη στον Καρβασαρά. Πρέπει να σημειώσουμε εδώ ότι
ονομάζονταν Γαλαναίοι και ξεκαλοκαίριαζαν πριν στη θέση Καρβασαρά του Μύρεση
Αγράφων. Τούτη η παράδοση διασώζετακαι στους Μυρεσιώτες (υπάρχει μάλιστα και
ένα τραγούδι που αναφέρεται στις διαμάχες των Γαλαναίων με τους Μυρεσιώτες για
τους γνωστούς λόγους της εκμετάλλευσης των βοσκοτόπων). Τίθεται βέβαια το ερώτημα αν οι Γαλαναίοι είχαν κάποια σχέση με τους Γαλαναίους της Τριφύλας που συγκρούστη-
καν με τα παλικάρια του Κατσαντώνη λόγω της κλεψιάς της τσελιγκοπούλας κόρης του τσέλιγκα Γαλανού. Στους Σαρακατσάνους του Καρβασαρά δεν σώζεται καμία τέτοια πα-
ράδοση. Πιθανόν να είναι οι άλλοι Γαλαναίοι που εγκαταστάθηκαν αργότερα στη Λαμία

αλλά και στην Ήπειρο. Στήνουν λοιπόν οι Γαλαναίοι τα κονάκια τους περίπου στη θέση
που υπάρχει ο σημερινός οικισμός και εδώ ακριβώς τίθεται το ερώτημα αν βρήκαν ήδη
χτισμένο τον χωριάτικο οικισμό, ένα θέμα που αποτέλεσε μόνιμη διαφορά στις δύο
πλευρές μιας και οι μεν και οι δε ισχυρίζονται ότι ήρθαν πρώτοι. Οι Σαρακατσαναίοι
ισχυρίζονται ότι βρήκαν μόνον τον κτηνοτρόφο Κολοκύθα, πιθανόν Σαρακατσάνο του
οποίου τα ίχνη χάνονται γιατί δεν άφησε απογόνους. Οι χωριάτες ισχυρίζονται ότι ένας
από τους λόγους που άφησαν τα Πετρίλια ήταν να περάσουν στο«ελληνικό» άρα θα
πρέπει να ήρθαν γύρω στα 1830-35. Δεν αποκλείεται όμως να είχαν εντοπίσει το μέρος πιο πριν και να είχαν εγκατασταθεί λίγες οικογένειες Οικονομαίων ή Καπουλαίων Προ-
σωπικά πιστεύω ότι οι εγκαταστάσεις στους δύο οικισμούς δεν απέχουν χρονικά πολύ. Η

ονομασία του νέου χωρίου σε Καρβασαρά έχει να κάνει είτε με τον προηγούμενο
Καρβασαρά του Μύρεσι που ζούσαν οι αδελφοί Γαλαναίοι είτε από ένα χάνι Καραβάν
Σαράϊ που υπήρχε στην περιοχή, πάνω ακριβώς στον κεντρικό τότε δρόμο που οδηγούσε
προς Άρτα, ίχνη του οποίου σώζονται και σήμερα.

Ας έλθουμε τώρα στην εξέλιξη του επιθέτου Γαλανός στα σημερινά επίθετα των Σα-
ρακατσαναίων του Καρβασαρά. Ο Γιώργος Γαλανός ανδρειωμένος και από τα καλύτερα παλικάρια του Καραϊσκάκη σε κάποια μάχη κατάφερε να περάσει τον Καραϊσκάκη από
ένα δύσκολο και κατεβασμένο ποτάμι και έτσι ο Καραϊσκάκης γνωστός για τα αστεία του τον ονόμασε Πουτσαρογιώργο και έτσι ονομάζονταν όλοι οι Γαλαναίοι πλέον. Οι απόγο-
νοί όμως του Αργύρη αργότερα λέγονταν Αργυραίοι και του Παναγιώτη Μπανακαίοι απότο Πανάκος-Μπανάκος που φώναζαν τον Παναγιώτη.

Στα χαρτιά όμως ήταν όλοι Πουτσαρογιωργαίοι μέχρι το 1920 περίπου που μεταγρά-
φτηκε το σημερινό Ψαρογιωργαίοι και οι υπόλοιποι πήραν και τυπικά τα επίθετα Αργύ-
ρης και Μπανάκας.

Σιγά-σιγά και κοντά στους τρεις αδελφούς ήρθαν και άλλοι Σαρακατσάναίοι οι Στα-
φυλαίοι-Τσιαχρησταίοι-Ζαγαλωταίοι-Βλαχάκηδες Μπαλατσαίοι-Ντουλαίοι είτε σαν γαμπροί είτε σαν συγγενείς των Γαλαναίων. Επίσης Σαρακατσάνικη καταγωγή έχει και η
οικογένεια Γουλάκη διότι ο πρόγονός της Γιώργος (Γούλας Γουλάκης) Μητσογιάννης ήταν Σαρακατσάνος κάτι που διασώζεται και από τους προγόνους των δύο γαμπρών του Γου-
λάκη, τους Μοσχαίους που έβγαιναν στη Σπνάσα (Νεράϊδα) και τους Σουρλαίους που φεύγοντας από τ’ Άγραφα πέρασαν τον Ασπροπόταμο και μετά στη Μακεδονία. Έτσι λοι-
πόν έγινε ο Καρβασαράς με τους χωριάτες νόμιμους κατοίκους και τους Σαρακατσάνους να ξεχειμάζουν στην Αττικοβοιωτία μέχρι και τις αρχές του αιώνα μας οπότε και η πλει-
ονότητα Ψαρογιωργαίοι-Μπανακαίοι-Αργυραίοι-Σταφυλαίοι-Βλαχάκηδες εγκαταστά-
θηκαν μόνιμα το χειμώνα στον Αγ. Αντώνιο (Κουτσελί) Φαρσάλων, οι Ντουλαίοι και Τσιαχρητσαίοι στα χωριά του Δομοκού και στο Λεοντάρι Καρδίτσας και ορισμένοι στο
Πλατανάκι Θηβών.
Πρέπει να σημειώσουμε με εδώ ότι οι τρεις αδελφοί Γαλαναίοι έχασαν μια σημαντική
ευκαιρία για μόνιμη χειμερινή εγκατάσταση στον Μαραθώνα γιατί είχαν ως πολεμιστές
του 21 χαρτιά αποκατάστασης και πέρα από το ότι τα υποτίμησαν, τα έχασαν και άσκοπα
στο γέμισμα κάποιας πιστόλας. Οι σχέσεις των Σαρακατσαναίων του Καρβασαρά με τους
χωριάτες πέρασαν πολλές φάσεις ανάμεσα στην ηρεμία και την κοινωνικότητα του ίδιου
χωριού, μέχρι τις συγκρούσεις για τις αγροζημίες και κυρίως για το οροπέδιο ΙΣΙΩΜΑ
όπου οι μεν Σαρακατσάνοι ήθελαν για βοσκή οι δε χωριάτες για καλλιέργεια κυρίως
πατάτας. Άρχισαν όμως να γίνονται κουμπαριές και μικτοί γάμοι χωρίς ποτέ να φύγει το
δίπολο Σαρακατσαναίοι-χωριάτες μέχρι και το 1960 όπου το χωριό ερήμωσε απ’ όλους

όπως όλοι μαζί τώρα προσπαθούν να το ξαναζωντανέψουν. Τελειώνοντας με τους Σαρα-
κατσάνους του Καρβασαρά πρέπει να σημειώσουμε ότι θεωρούνται παληκάρια και αν-
δρειωμένοι. Σώζεται μάλιστα έντονα και η μνήμη ενός Νικούλη Αργύρη, ο οποίος ενίκησε μια και έξω ένα μεγάλο Τούρκο παλαιστή Χατζή Εμίρ Καρδίτσας στο σημερινό Λεοντάρι.
Και τούτη την παληκαριά όπως εξ άλλου την είχαν οι πιο πολλοί Αγραφιώτες και
Σαρακατσάνοι εκτιμούσε αφάνταστα ο Ν. Πλαστήρας γι’ αυτό προτιμούσε στρατιώτες
από την περιοχή των Αγράφων. Με τους Σαρακατσάνους του Καρβασαρά είχε ιδιαίτερη

σχέση, πιο πολύ ίσως με τους Μπανακαίους μιας και ο Παν. Μπανάκος έσωσε το σύνταγ-
μά του στο δρόμο προς την Ουκρανία.

Ας έλθουμε τώρα στους Σαρακατσάνους της Καρίτσας, Κολοβαίους Γιαταγαναίους αν
και πρόκειται για την ίδια φάρα των Κολοβαίων, αλλά επειδή ένας Γιάννης Κολοβός σκότωσε ένα αρματωμένο Τούρκο στη θέση Καραμανώλη του οποίου το γιαταγάνι φορούσε με περηφάνεια ονομάστηκε Γιαταγάνας και οι απόγονοί του Γιαταγαναίοι.

Οι Κολοβαίοι ήρθαν στη Καρίτσα Δολόπων λίγο πριν το 1821. Το ότι ο τσέλιγκας Κ.
Κολοβός είχε στα αρχεία του ακόμη και έγγραφα που σχετίζονταν με την κλεφτουριά αλλά και με την δράση του Γ. Καραϊσκάκη πιθανόν να ήρθαν και με τη στήριξη του Καρα-
ϊσκάκη. Περιπλανώμενοι να βρουν ξεκαλοκαιριό βρήκαν το «κενό» του Καραμανώλη και εγκαταστάθηκαν στη Καρίτσα. Εξ άλλου ήταν αδύνατον ένα τέτοιο καλό λιβάδι να
μείνει άδειο για πολύ και πιθανώς να άδειασε από το φευγιό κάποιου άλλου τσελιγκάτου
προς Ασπροπόταμο ή Μακεδονία. Από πού ήρθαν όμως; Η παράδοση θέλει να έρχονται
από την Ν. Ήπειρο δηλ. από την ευρύτερη περιοχή των Τζουμέρκων και προφανώς η
φυγή τους έχει να κάνει με τις γνωστές διώξεις που δέχονταν και στην περιοχή αυτή τα
τσελιγκάτα από τους Τούρκους.

Πιθανόν να διώχθηκαν και με τις ευλογίες των Βλάχων Αρμάνων οι οποίοι βρίσκονταν στην περιοχή και οι οποίοι φαίνεται είχαν αποκτήσει δύναμη από το εμπόριο και τη βιοτεχνία, αλλά είχαν και μεγάλο αριθμό προβάτων και έτσι «στριμώχνονταν». Η κατηγορία πάντα η ίδια. Φυλάν τους κλέφτες. Πρέπει εδώ να ση-
μειώσουμε ότι οι Σαρακατσαναίοι ως μονάδες όταν λέμε ότι ήρθαν από το Α μέρος εννο-
ούμε ότι ξεκαλοκαίριαζαν εκεί για κάμποσα χρόνια και είτε διωγμένοι με την κατηγορία ότι φυλάν τους κλέφτες είτε λόγω κορεσμού των λιβαδιών αναζητούσαν καινούργιο τόπο.
Κατά συνέπεια να κατάγονται από ένα συγκεκριμένο χωριό οι Κολοβαίοι πρέπει να
αποκλεισθεί όπως βεβαίως πρέπει να αποκλεισθεί και η περιβόητη πλανητική άποψη που επικρατούσε κάποτε για καταγωγή όλων των Σαρακατσαναίων από το Συράκο, διό-
τι πέρα από το ότι το Συράκο είναι βλαχοχώρι δεν θα μπορούσε ποτέ ένα χωριό να δώσειαυτή την πολυάριθμη λαότητα. Εγκαθίστανται λοιπόν οι Κολοβαίοι το καλοκαίρι στη
Καρδίτσα και αναζητούν νέα χειμαδιά και ακολουθώντας την τάση που επικρατούσε τότε
για χειμαδιά στη Νότια απελευθερωμένη Ελλάδα φτάνουν στους κάμπους της Βοιωτίας
αλλά και της Αττικής.
Σχετικά τώρα με το αν συνδέονται οι Σαρακατσαναίοι Κολοβαίοι με τους χωριάτες Κολοβαίους πρέπει να τονίσουμε ότι η άποψη που επικρατεί στους πιο πολλούς Σαρακα-
τσάνους των Αγράφων από «πάππου-προπάππου» είναι ότι δεν υπάρχει καμία σχέση μεταξύ τους. Τη δε άποψη που καταγράφει και ο Κ. Παϊσης ότι από τα πέντε αδέλφια που ήρθαν οι τρεις έμειναν Σαρακατσαναίοι και οι δύο χωριάτεψαν πρέπει να την απορρί-
ψουμε παντελώς διότι ήταν αδύνατον με την οικογενειακή και κοινωνική οργάνωση που είχαν οι Σαρακατσαναίοι να γίνει κάτι τέτοιο τουλάχιστον αμέσως. Αν υποθέσουμε πάλι ότι έγινε αργότερα μετά δηλαδή από 30-40 χρόνια με τη μανία που είχαν οι Σαρακατσα-
ναίοι να ξετυλίγουν τα σόϊα και να θεωρούν και τον τρίτο ξάδελφο στενό συγγενή κάτι θα είχε απομείνει απ’ αυτή τη συγγένεια στη στιγμή που ένας Κολοβός Σαρακατσάνος στις
αρχές του αιώνα μας παντρεύτηκε και έκατσε μόνιμα στο χωριό οι ίδιοι οι χωριάτες τον
αποκαλούσαν «ο Βαγγέλης ο Βλάχος» για να τον ξεχωρίζουν.
Τις διαμάχες με τα λιβάδια και τις ζημιές στις καλλιέργειες τις συναντάμε και στην
Καρίτσα, αλλά γενικώς η εγκατάσταση των Σαρακατσαναίων στην Καρδίτσα πρέπει να έγινε με «πολιτισμένο» για την εποχή τρόπο χωρίς ποτέ βέβαια να ξεφεύγουμε το δίπο-
λο χωριάτης Σαρακατσάνος.

Οι περισσότεροι από τους Κολοβαίους εγκαταστάθηκαν σε μόνιμα χειμαδιά και χω-
ριά, αγοράζοντας και κτήματα, στο Νομό Βοιωτίας (Διόνυσος- τροβίκι κ.λπ.) και στην Αχλαδιά Καρδίτσας την δεκαετία του 1920. Κάποιοι όμως πιο πριν είχαν εγκατασταθεί
στο Λεοντάρι Καρδίτσας, στο Θαυμακό και Ξυνιάδα Δομοκού. Όλοι τους σήμερα αν και βρίσκονται μακριά από την Καρίτσα (εκτός δύο οικογενειών που ξεκαλοκαιριάζουν ακό-
μα) επισκέπτονται την Καρίτσα και κυρίως τον κυριότερο ίσως πόλο έλξεως το μοναστή-
ρι της Πελεκητής.

Ας έλθουμε τώρα στους Σαρακατσαναίους του Μπελοκομύτη. Προτού ασχοληθούμε με την κύρια φάρα που είναι οι Ζυγογιανναίοι όπως μας πληροφορεί και ο Αντ. Αντωνί-
ου οι οικογένειες Συργκαναίοι και Γουναραίοι ήταν Σαρακατσάνοι και εγκαταστάθηκαν μόνιμα στο χωριό. Επίσης πολλά μέλη της οικογένειας Στεργίου και Μπαλτά ακολούθησαν τον ημιvομαδικό τρόπο ζωής ακολουθώντας τους Σαρακατσάνους. Οι Τσιλομητραίοιεπίσης ήταν Σαρακατσαναίοι και ξεκαλοκαίριαζαν κοντά στον οικισμό ΚΕΔΡΟΣ των Ζυγογιανναίων ξεχείμαζαν στο Κάστρο Βοιωτίας και εγκαταστάθηκαν μετά το 1950 στο Λεοντάρι Καρδίτσας.

Ας έλθουμε τώρα στους Ζυγογιανναίους. Οι Ζυγογιανναίοι του Μπελοκομύτη με τους Ζυγογιανναίους της Βοιωτίας ανήκουν στην ίδια φάρα μέχρι που οι πρόγονοι των Ζυγογιανναίων του Μπελοκομύτη μετά την απελευθέρωση και αναζητώ-
ντας νέα ξεκαλοκαιριά έρχονται στο Μπελοκομύτη στήνουν τα καλύβια τους στη θέση που υπάρχει σήμερα ο οικισμός και αμέσως ή μετά από λίγα χρόνια αγοράζουν δασολι-
βαδική έκταση από τον Δ. Γούσιο μεταξύ Μπελοκομύτη και Καροπλεσίου. Από τη δεκαε-
τία λοιπόν του 1830 οι Ζυγογιανναίοι αποκτούν μόνιμο ξεκαλοκαιριό, εγγράφονται στα Δημοτολόγια του Μπελοκομύτη αλλά συνεχίζουν να ξεχειμάζουν κοντά στους άλλους
Ζυγογιανναίους στο Κάστρο Βοιωτίας. Ο Αντώνης Αvτωνίου περιγράφει τον τσέλιγκα Αρ. Ζυγογιάvνη με τα παρακάτω λόγια: «Αληθινός τσέλιγκας-Σαρακατσάνος ο γενάρ-
χης των Ζυγογιανναίων. Σταθερός στις υποσχέσεις και τις υποχρεώσεις. Ανέπτυξε κα-
λές σχέσεις με τους μόνιμους κατοίκους του χωριού. Έχαιρε μεγάλης εκτιμήσεως στην κοινωνία του χωριού. Επιβαλλόταν σε όλους τους Σαρακατσαναίους της περιοχής. Ενώ πριν από το 1900, οι Σαρακατσαναίοι έλυναν τις διαφορές με τους χωρικούς με ξυλο-
δαρμούς και δολοφονίες ο Αρ. Ζυγογιάννης επέβαλλε τη συνδιαλλαγή και την ειρηνική επίλυση των διαφορών». Παρά τις διαφορές όμως σημειώνει ο ίδιος αναπτύχθηκε ισχυρός δεσμός μεταξύ τουςΚαι τούτο φαίνεται και από τις πολλές κουμπαριές και από τα δύο πανηγύρια. Στο Χω-
ριάτικο πανηγύρι (Δώδεκα Αποστόλων) οι Σαρακατσαναίοι έφερναν τα σφαχτά τα οποία και μαγείρευαν οι χωριάτες και γλεντούσαν όλοι μαζί όπως και στο Σαρακατσάνι-
κο πανηγύρι που γινόταν στο χωριό Κέδρος της Αγ. Παρασκευής. Όπως όλοι σχεδόν οι
Σαρακατσαναίοι έφτιαχναν το υπαίθριο καλοκαιρινό σχολείο έτσι και οι Ζυγογιανναίοι

μίσθωναν κάποιο δάσκαλο (απόφοιτο συνήθως Γυμνασίου) και κάτω από τον έλατο γί-
νονταν μαθήματα ανάγνωσης -γραφής-Αριθμητικής και ιστορίας. Πολλοί από τους μι-
σθωτές των σχολείων αυτών σημειώνει ο Αντ. Αντωνίου που δίδαξε σ’ αυτό, έδειξαν

μεγάλο ενδιαφέρον για τα γράμματα . Κέρδιζαν τάξεις μάλιστα σε κανονικά σχολεία και
έτσι έμαθαν γράμματα, σπούδασαν και έγιναν επιστήμονες.

Οι Ζυγογιανναίοι όπως και οι άλλοι Σαρακατσαναίοι της Καρίτσας και του Καρβασα-
ρά εγκατέλειψαν τα ορθά και διπλά καλύβια και έχτισαν πέτρινα σπίτια με δύο δωμάτια

το ένα εκ των οποίαν ακολουθούσε την εσωτερική διάταξη του ορθού καλυβιού το δε
άλλο για αποθήκη. Αργότερα χτίστηκαν μεγαλύτερα πέτρινα σπίτια ενώ στα χειμαδιά
έμειναν στα πατροπαράδοτα ορθά καλύβια. Ο οικισμός Κέδρος διατηρήθηκε μέχρι το
1960 οπότε και όλοι οι Ζυγογιανναίοι εγκαθίστανται στην Καρδίτσα και διέπρεψαν όλοι
τους σχεδόν στο επάγγελμα του τυροκόμου δημιουργώντας παράδοση για το τυρί στο Ν.
Καρδίτσας. Μία όμως οικογένεια εγκαταστάθηκε στη Λάρισα.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΙΚΑ λοιπόν στο ΔΗΜΟ ΝΕΒΡΟΠΟΛΗΣ έγιναν οι τρεις αυτές εγκατα-
στάσεις Σαρακατσαναίων στα χωριά Καρβασαρά Καρίτσας και Μπελοκομύτη που περι-
γράψαμε. Σίγουρο όμως είναι ότι παλιότερα πέρασαν πολλές φάρες από τους Σαρακα-
τσάνους τ’ Ασπροποτάμου και της Δ.Μακεδονίας απ’ τ’ Άγραφα και από την Νεβρόπολη βεβαίως που δέσποζε στην περιοχή με κέντρο το Νεοχώρι. Έτσι για παράδειγμα μπορείνα ερμηνευτεί και η παράδοση στο χωριό Λιουπαίων- Σουφλαίων στην Αγ. Τριάδα Φαρ-
σάλων, όπου παίζοντας «ξερή» έλεγαν «μίνια από Μπελοκομύτη» ή πως ο Συργκάνης εγκαταστάθηκε στον Μπελοκομύτη όταν όλοι οι Συργκαναίοι ξεκαλοκαίριαζαν στον
Ασπροπόταμο και τη Δ. Μακεδονία.
Και σίγουρα η περιοχή ήταν και στράτα για τους Σαρακατσάνους του Τροβάτου, των

Βραγγιανών και άλλων χωριών και σίγουρα το Μοναστήρι της Πελεκητής ήταν η «Μέκ-
κα» για όλους τους Σαρακατσαναίους των Αγράφων και σίγουρα το παζάρι της Νεβρό-
πολης αποτελούσε το αποκορύφωμα της οικονομικής αλλά και κοινωνικής ζωής όλων

των τσελιγκάτων των Αγράφων από Φουρνά μέχρι και Αργιθέα.
Ως προς την απογραφή των Σαρακατσαναίων της Ελλάδας που έκανε η μεγάλη μας
εθνογράφος Αγγ. Χατζημιχάλη και εξέδωσε τον σχετικό τόμο του 1957, βλέπουμε για
τους Σαρακατσάνους του Δήμου Νεβρόπολης να έχει περίπου τις ίδιες αποκλίσεις που
έχει για όλη την Ελλάδα.
Ο πίνακας απογραφής για τους Σαρακατσάνους της Νεβρόπολης έχει ως εξής:

1. …Ζυγογιάννη αδελφοί…………… 15 …… 2000 ….Τσαμάλι Ορχομενού … Κέδρος
   2….Κολοβού αδ. Ηλ., Νικ., κ.λπ….. 20 ….. 3000 ….» …………………….. Καρίτσα
   3….Ψαρογιώργοι αδελφοί ………… 15 …… 2500 ….Κουτσελί Φαρσάλων .. Καρβασαράς
   4….Σταφύλη αδελφοί ……………… 13 ……1600…..Ακρίτσα Αλμυρού …… Καρβασαράς
   5….Μπανάκη αδελφοί……………… 12 ……1500…..Ακρίτσα Αλμυρού …… Καρβασαράς

6….Ντζιαχρίστου αδελφοί…………. 7 …….1 1 00….Ακρίτσα Αλμυρού …… Καρβασαράς

7. …Ζυγογιάννης Γιώργος ………….. 8 …….1200…..Τοπόλια ……………… Καρίτσα
   8….Γιαταγάνας Ηλίας………………. 2 ……. 300……Στροβίκι Κωπαϊδος …. Καστανιά
   9….Μακρή αδελφοί………………… 5 ……. 750 ……Πλατανάκι Θηβών ….. Καρβασαρά
   10…Ζάγκας Κ. ……………………………….. 200……Πλατανάκι Θηβών ….. Καρβασαρά
8. ..Κατσιαβριάς Π………………….. 2 ……. 200……Πλατανάκι Θηβών ….. Καρβασαρά
   12…Επισκόπου Παν., Πετρ…………. 2 ……. 200……Πλατανάκι Θηβών ….. Καρβασαρά
   13…Βλαχάκη Δ. …………………….. 2 ……. 200……Πλατανάκι Θηβών ….. Καρβασαρά
   Βλέπουμε λοιπόν σαν λάθος τις εγγραφές 9-10-11-12 διότι δεν ξεκαλοκαίριαζαν στον
   Καρβασαρά. Πιθανή διπλοεγγραφή η lη με την 7η και λάθη σε πολλά χειμαδιά.

Τελειώνοντας θα πρέπει να τονίσουμε ότι σε όλα τα Άγραφα συνήθιζαν τουc Σαρα-
κατσάνους να τους αποκαλούν και Βλάχους ή Βλάχου Σαρακατσάνους με την επαγγελ-
ματική σημασία του όρου Βλάχος και με την σιγουριά ότι δεν θα μπερδεύονταν ποτέ με τους Βλάχους-Αρμάνους οι οποίοι και δεν πέρασαν ποτέ από τα Άγραφα.

Πηγή: Ιστόρηση – Τεύχος 7 Επιθεώρηση με θέματα Τοπικής Ιστορίας

( η φωτογραφία αποτελεί προιόν τεχνητής νοημοσύνης)